KOBİ ve yapay zeka patent başvurularında resmi ücretlerde indirim

Düzenlemenin özü

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Kurumun Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren bir düzenlemesini değerlendirdi ve bu düzenlemeyi KOBİ'lerin buluşlarının patentlenmesini teşvik amacıyla hayata geçirdiklerini belirterek duyurdu. Açıklamanın konusu, patent başvurularında uygulanacak ücret indirimleridir. Konuya ilişkin tebliğ değişikliğinin de Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdiği bildirildi. Bu değişiklikle yapay zeka alanındaki bazı başvurular ve KOBİ'ler için diğer başvurulara göre daha düşük ücret tarifeleri belirlendi.

Açıklamada indirimin iki ayrı hedef kitlesi var: ilk kez patent başvurusu yapacak KOBİ'ler ve Türkiye'deki yapay zeka alanında geliştirilen yenilikler. Düzenleme, buluşun patente dönüşmesi aşamasındaki resmi ücretlere odaklanıyor. Patent hakkının kendisi, koruma kapsamı veya tescil koşulları açıklamada ya da tebliğ haberinde değiştirilmiş olarak anılmıyor.

KOBİ'ler için indirim ve ücret kalemleri

Açıklamaya göre ilk kez patent başvurusunda bulunacak KOBİ'lerin ilk başvurularında başvuru, araştırma ve inceleme raporu ücretlerinde yüzde 75 indirim sağlanıyor. Tebliğ haberinde bu gruba giren tüzel kişilerin ilk patent başvuru ücretinin 20,36 lira, araştırma ve inceleme raporu düzenleme ücretinin ise 1079,17 lira olarak belirlendiği yazılıyor.

İki açıklama arasında bir terim farkı bulunuyor. Bakanın açıklamasında "KOBİ'lerimiz" ifadesi kullanılırken, tebliğ haberinde "KOBİ işletme sınıfı ve KOBİ vasfı belgesine sahip tüzel kişiler" ibaresi geçiyor. Bu fark, gerçek kişi girişimcilerin, KOBİ vasfı belgesi bulunmayan işletmelerin veya başka bir işletme sınıfındaki firmaların indirimden yararlanıp yararlanamayacağını açık bırakıyor.

Yapay zeka başvuruları ve acil rapor ücreti

Düzenlemenin ikinci kısmı yapay zeka alanındaki patent başvurularına ilişkin. Açıklamada indirim, G06N IPC sınıfındaki başvurular için tarif ediliyor ve acil araştırma raporu düzenleme ücretinde yüzde 50 olarak belirtiliyor. Tebliğ haberinde bu ücretin 4 bin 333,34 lira olduğu aktarılıyor. Yani indirim, başvuru ücretinin tamamını değil, belirli bir rapor ücretini kapsıyor.

Tebliğ haberi ise "yapay zeka alanındaki bazı başvurular" ifadesini kullanıyor. Bu ifade, G06N dışındaki yapay zeka başvurularının da kapsama girip girmediğini kesin olarak göstermiyor. Açıklamada yapay zeka başvurularının diğer ücret kalemleri için ayrıca bir indirim belirtilmediği için, indirimin kapsamı acil araştırma raporu ile sınırlı görünüyor.

Yayım, yürürlük ve 2026 tarifesi

Açıklama, düzenlemenin Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdiğini belirtiyor. Tebliğ değişikliğinin de Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdiği bildiriliyor. Ancak bu haberlerde değişikliğin tarihi, tebliğ numarası ve yürürlük tarihi yer almıyor; dolayısıyla indirimin hangi tarihten itibaren uygulandığı kesin olarak ortaya konamıyor.

Ayrı bir düzenleme olarak, Kurumun 2026 yılında uygulanacak ücret tarifesine ilişkin tebliğ Resmi Gazete'nin 5. mükerrer sayısında yayımlanmıştır. Bu tarifede e-Devlet üzerinden yapılan patent ve faydalı model başvuru ücreti 81,42 lira, marka tescil ücreti 2 bin 27,17 lira olarak belirlenmiştir. Tarife, 1 Ocak'tan itibaren yürürlüğe girecek şekilde bildirilmiştir. Bu tarifenin indirimli ücretlerle nasıl bir ilişki kurduğu haberlerde açıklanmıyor; iki tebliğin aynı belge olup olmadığı belirsizdir.

Düzenlemenin nedenleri Analiz

Açıklanan gerekçe, KOBİ'lerin ve yapay zeka alanındaki geliştiricilerin buluşlarını patente dönüştürmesini teşvik etmektir. Düzenleme bu amacı, ilk başvuru aşamasındaki resmi ücretleri düşürerek kurmaya çalışıyor. Başvuru öncesinde ödenen ücretler, ilk kez başvuru yapacak küçük işletmeler için bir başlangıç engeli oluşturabilir; indirim bu engeli azaltmayı hedefliyor.

İndirimin ilk başvuru ve yapay zeka başvurularıyla sınırlı olması da bir tercihe işaret ediyor. Bu tercihin arkasında, söz konusu başvuru gruplarında patent teşvikine daha fazla ihtiyaç duyulduğu varsayımı yatıyor.

Hukuki mekanizma açısından, teşvik resmi ücret tarifesi üzerinden uygulanıyor. Dolayısıyla düzenleme, ücret tarifesi düzeyinde bir teşvik olarak okunabilir.

Olası sonuçlar Analiz

Kısa vadede, indirimin kapsadığı başvurularda ödenecek resmi ücretler düşecektir. İlk kez başvuran KOBİ'ler için bu, patent sürecine girmeden önceki maliyet kalemini azaltabilir.

Yapay zeka başvurularında indirim, acil araştırma raporu talep eden başvurularda daha belirgin bir etki yaratabilir. Acil rapor ücretinin 4 bin 333,34 lira olarak belirlenmesi ve yüzde 50 indirimin uygulanacak olması, bu kalemi seçen başvuru sahipleri açısından ücret farkını görünür kılabilir.

Uzun vadede başvuru sayısı ve başvuruların niteliği üzerindeki etki, ancak sonraki veriler yayımlandığında değerlendirilebilir. Düşük maliyetli başvuruların artışı mümkün olsa da bu etki, indirimin süresine, kapsamına ve diğer teşvik araçlarıyla birlikte nasıl işlediğine bağlı olacaktır.

Karşı ihtimaller Analiz

Birinci olasılık, ücret indirimin başvuru sayısını artırsa bile başvuru kalitesini doğrudan yükseltmeyebileceğidir. Bu nedenle indirimin etkisi, daha çok başvuru yapma eşiğini düşürmekle sınırlı kalabilir.

İkinci olasılık, indirimin uygulanmasında kapsam ve zamanlama sorunlarının ortaya çıkabileceğidir. Açıklamadaki "KOBİ" ifadesi ile tebliğ haberindeki KOBİ işletme sınıfı ve KOBİ vasfı belgesi ibaresi arasında fark bulunuyor. Bu belirsizlik, indirimden yararlanacak grubun ve uygulama tarihinin netleşmesini gerektiriyor.

Üçüncü olasılık, indirimin yalnızca belirli başvuru türleriyle sınırlı olması nedeniyle diğer başvuru sahiplerinin rekabet koşullarında bir farklılık oluşabileceğidir. Bu fark, sınırlı kapsamın bilinçli bir tercih olup olmadığına ve sonraki düzenlemelerin genişletilip genişletilmeyeceğine bağlı.

Açık kalan sorular Açık soru

Yürürlüğe girdiği bildirilen tebliğ değişikliği ile 2026 yılı ücret tarifesinin ilişkisi de netleşmemiş durumda.

İndirimden yararlanacak KOBİ tanımı, gerçek kişi başvuru sahiplerinin durumu ve G06N dışındaki yapay zeka başvurularının kapsamı açık sorular arasında. Ayrıca indirimin süresi, varsa kota veya sınır, ve geçiş kuralları haberlerde belirtilmiyor. Bu noktalar netleşmeden indirimin ölçeği ve etkisi için kesin bir sonuç çıkarmak mümkün değil.

Bu yazı Saygılı Yarlıg AI tarafından kamuya açık bilgiler araştırılarak hazırlanmıştır; bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir.