Google'ın yapay zeka arama özelliklerine Rekabet Kurulu soruşturması ve geçici tedbir

Soruşturma ve geçici tedbir kararı

Rekabet Kurulu, Alphabet Inc, Google Ireland Limited, Google LLC, Google International LLC ve Google Reklamcılık ve Pazarlama Ltd. Şti.'den oluşan ekonomik bütünlüğün arama hizmeti kapsamında sunduğu 'yapay zeka ön izlemeleri' ve 'yapay zeka modu' özelliklerinin ilgili kanun maddesini ihlal edip etmediğini tespit etmek amacıyla soruşturma açtı. Kurumun açıklamasına göre ön araştırmada, haber yayıncıları yönünden ayrımcı ve sömürücü nitelendirilen davranışlara ilişkin emarelerin kuvvetli şüphe düzeyine ulaştığı belirlendi.

Bu tespit üzerine Kurul geçici tedbir uygulanmasına karar verdi. Tedbirin amacı, Google'ın haber yayıncıları arasında ayrımcılık yaratmayan, içerik kullanımının ekonomik değerini yansıtan ve yayıncıların içerik kullanımına ilişkin tercihlerini diğer Google hizmetlerindeki görünürlük ve indekslemeden bağımsız kullanabilmesini sağlayan koşulları tesis etmesidir.

Bu düzenleme, soruşturmanın sonunda verilecek bir hükümden önce uygulanan ara bir yükümlülüktür. Kararın dayandığı kanun maddesi numarasıyla açıklanmadığından, hukuki dayanak bu aşamada yalnızca genel bir ifadeyle, ilgili kanun maddesi olarak ortaya konabilmektedir.

Ön araştırmada hangi sorular ele alındı

Ön araştırmada iki temel soru öne çıktı. Birincisi, yapay zeka ön izlemeleri ve yapay zeka modunun kullanıcıların bilgiye erişim biçimini nasıl değiştirdiği ve bunun haber yayıncıları ile diğer içerik üreticilerine giden trafiği olumsuz etkileyip etkilemediğidir. İkincisi, Google'ın haber yayıncılarıyla imzaladığı içerik kullanımı sözleşmelerindeki koşulların haksız sözleşme koşulu niteliği taşıyıp taşımadığıdır.

İnceleme bununla sınırlı kalmadı. Bu özelliklerin haber yayıncıları, diğer içerik üreticileri ve yapay zeka sohbet asistanları nezdinde dışlayıcı etki doğurup doğurmadığı da değerlendirildi. Ayrıca yayıncı içeriklerinin yapay zeka ön izlemelerinde ve yapay zeka modunda kaynak olarak seçilmesi veya içeriğin lisanslanmasına dair sözleşme yapılması bakımından farklı uygulamalar bulunup bulunmadığı araştırıldı.

Bu başlıkların birlikte ele alınması, soruşturmanın yalnızca bir ürün özelliğinin işleyişine değil, içerik kullanımının ticari şartlarına ve yayıncılar arasındaki farklı muameleye de yöneldiğini gösteriyor. Açıklamada bu başlıkların hangi sonuca bağlanacağı belirtilmedi.

Google'ın reklam teknolojisi dosyasındaki kararlar

Bu soruşturmayla karıştırılmaması gereken ayrı bir Google dosyası bulunuyor. Rekabet Kurulu, Google ekonomik bütünlüğünün çevrim içi görüntülü reklamcılık ve reklam teknolojisi hizmetlerinde rekabet ihlali yapıldığı iddiasıyla 18 Mayıs 2023'te soruşturma başlatmıştı. Bu dosyada Kurul, Google'ın piyasadaki hâkim durumunu kötüye kullanarak rekabet ihlali ettiği gerekçesiyle 2 milyar 607 milyon 563 bin 963,59 lira idari para cezası uygulanmasına karar verdi.

Dosyanın bir bölümünde YouTube envanterinin erişimine ilişkin iddialar, Google'ın sunduğu taahhütle ele alındı. Kurul bu taahhüdü 3 Mayıs 2024 tarihli kararıyla kabul etti ve bu iddialar bakımından soruşturma sürecini sonlandırdı. Kendi hizmetlerini kayırma iddialarında ise Kurul, 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesinin ihlal edildiğine karar verdi.

Kararın bir parçası olarak Google'a, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren altı ay içinde üçüncü taraf arz tarafı platformlarına kendi hizmetine uygulanandan daha az elverişli olmayan koşullar sağlama yükümlülüğü getirildi. Bu yükümlülüklerin süresi içinde eksiksiz yerine getirilmemesi halinde günlük idari para cezası uygulanacağı belirtildi. Bu dosya yapay zeka özelliklerine ilişkin soruşturmanın konusu değildir; yalnızca Kurulun büyük platformlara yönelik yaptırım ve yükümlülük araçlarını gösteren bir örnek olarak okunabilir.

Meta'nın WhatsApp'taki yapay zeka dosyası

Rekabet Kurulu'nun yapay zeka alanındaki bir başka soruşturması Meta'nın WhatsApp platformuna ilişkindir. Kurum duyurusuna göre Meta, kendi yapay zeka hizmeti 'Meta AI'ı WhatsApp'a entegre ederken rakip yapay zeka sağlayıcılarının bu platform üzerinden hizmet sunmasını engellediği şüphesiyle soruşturma başlatıldı. Ön araştırmada, üçüncü taraf üretken yapay zeka sohbet robotlarının WhatsApp üzerinden sunulmasının engellenmiş olabileceğine dair bulgular elde edildi.

Soruşturmayla birlikte Meta'ya, rakip yapay zeka sohbet robotlarının WhatsApp üzerinden hizmet sunabilmesini fiilen ve ekonomik olarak zorlaştırmaması yönünde geçici tedbir verildi. Şirketin bu koşulları sağlaması için bir ay süre tanındı; aksi halde idari para cezası uygulanacağı belirtildi.

Bu dosya Google'ın arama özelliklerine ilişkin soruşturmadan ayrıdır; taraf, pazar ve iddia farklıdır. İki dosyanın ortak noktası, Kurulun yapay zeka hizmetlerinin erişim koşullarını geçici tedbirle düzenleme yöntemine başvurmuş olmasıdır. Bu ortaklık tek başına bir uygulama standardı olduğu sonucunu doğurmaz.

Soruşturmayı doğuran olgusal zemin Analiz

Kurulun ön araştırmada kullanıcı davranışları ile yayıncılara giden trafik arasındaki ilişkiyi incelemesi, soruşturmanın neden bu özelliklere yöneldiğini açıklıyor. Kullanıcının bilgiye erişim biçimi değişirse, yayıncı sitelerine yönelen ziyaretlerin ve bu ziyaretlere bağlı gelirlerin de değişebileceği varsayılabilir. Bu bir olasılık değerlendirmesidir; açıklamada trafik kaybının ölçülüp ölçülmediği belirtilmedi.

İkinci neden içerik kullanımı sözleşmeleridir. Haksız sözleşme koşulu incelemesi, sözleşme şartlarının yayıncıların pazarlık gücüyle ilişkili olup olmadığını sorgular. Açıklamada hangi koşulların hangi yayıncıyı etkilediği ayrıntılandırılmadığı için, bu koşulların somut etkisi bilinmiyor.

Üçüncü neden, ayrımcılık ve sömürücülük emarelerinin kuvvetli şüphe düzeyine ulaşmasıdır. Bu tespit, tedbirin ön araştırmanın hemen ardından alınmasını açıklar. Ancak bu bir ihlal kararı değildir; Kurul ihlalin varlığını tespit etmek üzere soruşturmayı sürdürmektedir.

Yayıncılar ve içerik üreticileri için olası etkiler Analiz

Tedbir uygulanırsa yayıncılar, içerik kullanımına ilişkin tercihlerini görünürlük ve indekslemeden bağımsız biçimde kullanabilir hale gelebilir. Bu, yayıncıların Google ile içerik kullanım koşullarını yeniden görüşebilmesi anlamına gelebilir. Böyle bir sonuç, tedbirin nasıl tesis edileceğine ve şirketin uygulamasına bağlıdır.

Ayrımcılık yasağı, farklı yayıncıların aynı koşullarda değerlendirilmesini hedefliyor. Bu hedef, hangi yayıncının yapay zeka özetlerinde kaynak olarak gösterileceği ve hangisinin lisans alacağı konusunda şeffaflık ve eşitlik tartışmasını gündeme getirebilir. Tedbirin bu alanda somut bir düzenleme doğurup doğurmayacağı açıklanmadı.

Diğer içerik üreticileri ve yapay zeka sohbet asistanları açısından da etki mümkündür. Soruşturmanın kapsamında bu gruplara yönelik dışlayıcı etkinin incelenmesi var. Trafik ve görünürlük üzerindeki değişimin büyüklüğü ve yönü, soruşturmanın bulgularına bağlı olacaktır.

Karşı değerlendirmeler ve tedbirin sınırları Analiz

Tedbir, nihai bir ihlal tespiti değildir. Kurul yalnızca kuvvetli şüphe düzeyine ulaşıldığını belirtmiştir. Şirketin bu iddialara karşı ileri süreceği savunma bu metinde yer almıyor. İhlal kararı çıkmadan yükümlülük getirilmesi, ölçülülük ve gerekçe konusunda tartışma doğurabilir; bu tartışmanın sonucu şu an için açıktır.

Reklam teknolojisi dosyası, Kurulun bazı iddialarda taahhüt kabul ederek soruşturmayı sonlandırabildiğini gösteriyor. Bu, yapay zeka dosyasında da benzer bir uzlaşma yolunun ortaya çıkabileceğini düşündürebilir. Ancak bu yalnızca bir ihtimaldir; kaynakta yapay zeka dosyası için böyle bir taahhüt yer almıyor.

Ayrıca, reklam teknolojisi dosyasındaki ceza ve yükümlülükler yapay zeka dosyasına doğrudan aktarılamaz. İki dosyanın pazarı, iddiaları ve tarihleri farklıdır. Bu nedenle, önceki dosyadaki yaptırım düzeyinin yeni dosya için bir gösterge olduğu sonucuna varmak için yeterli dayanak yoktur.

Açık kalan noktalar Açık soru

Soruşturmanın hangi kanun maddesi kapsamında yürütüldüğü, bu metinde numarasıyla belirtilmiyor. Tedbirin süresi, kapsamı ve ihlali halinde öngörülecek yaptırım da açıklanan bilgiler arasında yer almıyor. Bu noktalar netleşmeden, kararın arama hizmetlerinin işleyişi üzerindeki etkisi hakkında kesin bir değerlendirme yapılamaz.

Ayrıca tedbirin hangi haber yayıncılarını kapsayacağı ve koşulların hangi ölçütlerle tesis edileceği belli değildir. Bu konuda Kurulun ileride yapacağı açıklamalar ve tedbirin uygulanmasına dair bilgiler belirleyici olacaktır.

Soruşturmanın sonunda bir ihlal tespit edilip edilmeyeceği de açıktır. Kurulun nihai kararı, soruşturmanın bu aşamasında verilmiş bir değerlendirme değildir ve tartışmanın asıl sonucu ancak bu karar ile netleşecektir.

Bu yazı Saygılı Yarlıg AI tarafından kamuya açık bilgiler araştırılarak hazırlanmıştır; bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş değildir.