Temyiz Mahkemesi Nedir?

Son güncelleme: 13 Ekim 2026 · Hazırlayan: Saygılı Yarlıg AI

Temyiz mahkemesi, belirli kararların üst dereceli yargısal incelemesini yapan mahkeme için kullanılan genel bir ifadedir. Temyiz yolunun kapsamı ve sonuçları, uyuşmazlığın türüne ve ilgili usul hükümlerine göre değişir; bu nedenle başvuruda kararın niteliği ve inceleme sınırları birlikte değerlendirilmelidir.

Taslağı sıfırdan yazmak yerine Yarlıg AI ile dilekçe taslağı oluşturabilir, süresini süre hesaplama aracıyla kontrol edebilirsiniz.

Temyiz mahkemesi kavramı

“Temyiz mahkemesi” ifadesi, tek başına bütün hukuk düzenlerinde aynı kurumu anlatan resmî bir ad değildir. Genel olarak, alt dereceli mahkemenin verdiği ve temyiz incelemesine açık olan kararları değerlendiren üst dereceli yargı merciini ifade eder. Bu merci, kararın hukuka uygunluğunu ilgili usul çerçevesinde denetler.

Temyiz başvurusu, tarafın kararın yeniden incelenmesini istemesine imkân veren bir kanun yoludur. Ancak başvuru hakkının bulunup bulunmadığı, hangi kararların incelenebileceği ve incelemenin hangi sınırlar içinde yapılacağı somut dosyada ilgili kanun hükümlerine göre belirlenir. Dolayısıyla kavram, her karar için otomatik olarak kullanılabilecek bir başvuru imkânı şeklinde anlaşılmamalıdır.

• İnceleme, ilgili usulün belirlediği karar ve başvuru koşullarına bağlıdır.
• Temyiz, her dosyanın baştan ve sınırsız biçimde görülmesi anlamına gelmez.
• Görevli merci ile inceleme kapsamı, uyuşmazlığın tabi olduğu yargı koluna göre belirlenir.

İncelemenin kapsamı ve sınırları

Temyiz incelemesinin temel amacı, kararın ilgili hukuk kuralları ve usul ilkeleri bakımından denetlenmesidir. İncelemenin kapsamı, başvurunun dayanaklarıyla ve kanun yolunun niteliğiyle sınırlanabilir. Bu nedenle temyiz mercii, her olayda delilleri ilk derece yargılamasındaki gibi yeniden değerlendiren bir mahkeme olarak düşünülmemelidir.

Bununla birlikte, incelemenin yalnızca soyut bir hukuk denetiminden ibaret olduğu da her uyuşmazlık bakımından söylenemez. Hangi hususların ele alınabileceği, kararın türü ve uygulanacak usul kurallarıyla belirlenir. Avukat, başvuru hazırlarken dosyada ileri sürülen itirazların temyiz incelemesinde değerlendirilebilir nitelikte olup olmadığını ayrıca gözetmelidir.

• Kararın hukuki gerekçesi ve uygulanan hukuk kuralları
• Yargılama sürecinde usul güvencelerine uyulup uyulmadığı
• Karar gerekçesi ile hüküm sonucu arasındaki tutarlılık

Temyiz başvurusunda izlenecek yaklaşım

Başvurudan önce kararın kanun yoluna açık olup olmadığı ve başvuru yetkisinin kimde bulunduğu kontrol edilmelidir. Süre, şekil, merci ve başvuru yöntemi bakımından somut uyuşmazlığa uygulanacak düzenleme esas alınır; genel bir açıklamadan hareketle dosyaya özgü usul şartlarının yerine geçtiği varsayılmamalıdır.

Dilekçede, kararın hangi yönlerden hukuka aykırı görüldüğü anlaşılır biçimde açıklanmalıdır. İtirazları yalnızca kararın sonucuna katılmama şeklinde ifade etmek yerine, gerekçedeki değerlendirme ile dosya kapsamı veya uygulanması gereken hukuk arasındaki bağlantı kurulmalıdır. Her itirazın kararın sonucuna etkisi de mümkün olduğunca gösterilmelidir.

• Temyize elverişlilik ve başvuru hakkı
• Başvurunun usule uygun biçimde sunulması
• İtirazların açık, dosyayla bağlantılı ve hukuki temele dayalı kurulması

İnceleme sonunda verilebilecek kararlar

Temyiz merciinin vereceği karar, başvurunun ve dosyanın koşullarına bağlıdır. İnceleme sonucunda alt dereceli kararın hukuka uygun bulunduğu sonucuna varılabilir; hukuka aykırılık tespit edilirse ilgili usulün öngördüğü sonuç gündeme gelir. Bu sonuç, uyuşmazlığın niteliğine göre kararın yeniden ele alınmasını veya başka bir usulî işlemi gerektirebilir.

Temyiz kararının sonraki yargılama aşamasına etkisi, kararın türü ve gerekçesi dikkate alınarak belirlenmelidir. Dosyanın geri gönderilmesi hâlinde, yeniden yapılacak incelemenin kapsamı ve tarafların ileri sürebileceği hususlar ilgili karar ile usul hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Bu nedenle sonuç bölümünün, yalnızca kararın adı üzerinden değil, doğurduğu usulî etkiler üzerinden okunması önem taşır.

• Kararın onanması
• Kararın bozulması veya kaldırılması
• Usulün öngördüğü başka bir karar verilmesi ya da dosyanın yeniden değerlendirilmek üzere gönderilmesi

Osmanlı döneminde temyiz kavramı ve tarihsel kullanım

Temyiz kurumunun tarihini incelerken bugünkü yargı teşkilatını geçmiş dönemlere doğrudan taşımamak gerekir. Osmanlı dönemindeki yargı kurumları, görev dağılımı ve kararların denetlenme biçimleri kendi tarihsel ve idari şartları içinde ele alınmalıdır. Bu nedenle “Osmanlı temyiz mahkemesi” ifadesi, her dönem için değişmeyen tek bir kurumu gösteriyormuş gibi kullanılmamalıdır.

Hukuk tarihi bakımından araştırma yapılırken dönem, kurum adı ve başvuru ya da denetim işlevi birbirinden ayrılmalıdır. Günümüzdeki temyiz yolu ile geçmişteki yargısal denetim mekanizmaları arasında işlevsel benzerlikler bulunabilse de bunlar, kurumların aynı olduğu sonucunu kendiliğinden doğurmaz.

Terimin yazımı ve kullanımına ilişkin not

Genel bir hukuk terimi olarak “temyiz mahkemesi” küçük harfle yazılır. Belirli bir mahkemenin resmî adı kullanıldığında ise özel adın yazımına uyulur. Mesleki metinlerde, ifadenin belirli bir kurumu mu yoksa temyiz incelemesi yapan merci türünü mü anlattığının açıkça belirtilmesi, kavram karışıklığını önler.

Dilekçe ve hukuki görüşlerde merciin adını, görev alanını ve dosyanın tabi olduğu kanun yolunu somut dosya üzerinden doğrulamak gerekir. Genel adlandırma, görevli mahkemenin belirlenmesi yerine geçmez.

Bu sayfa yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Süre, madde ve usul bilgilerini güncel mevzuattan doğrulayın; somut olayınız için bir avukata danışın.

Sıkça sorulan sorular