Tapu İptal ve Tescil Davasında Arabuluculuk Zorunlu mu?
Tapu iptal ve tescil davalarında arabuluculuk gerekip gerekmediği, taşınmazın uyuşmazlığa konu olmasından çok talebin hukuki niteliğine bağlıdır. Genel olarak bu dava türü için zorunlu arabuluculuk koşulu bulunmaz; ancak somut olayın özellikleri ve birlikte ileri sürülen talepler ayrıca incelenmelidir.
Taslağı sıfırdan yazmak yerine Yarlıg AI ile dilekçe taslağı oluşturabilir, süresini süre hesaplama aracıyla kontrol edebilirsiniz.
Genel kural: tapu iptal ve tescil talebi
Tapu iptal ve tescil davasında davacı, mevcut sicil kaydının hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek kaydın düzeltilmesini ve taşınmazın kendi adına tescilini ister. Bu talep, taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkindir. Sırf uyuşmazlık taşınmazla ilgili diye zorunlu arabuluculuk şartı doğmaz.
Bu nedenle, yalnızca tapu kaydının iptali ve tescil istenen davalarda genel yaklaşım, arabuluculuğun dava şartı olmadığı yönündedir. Yine de sonuç, davanın adıyla sınırlı bir değerlendirmeye dayandırılmamalıdır. Uyuşmazlığın kaynağı, tarafların sıfatı ve mahkemeden istenen hukuki koruma birlikte ele alınmalıdır.
- Dava konusu taşınmaz olsa da her taşınmaz uyuşmazlığı zorunlu arabuluculuğa tabi değildir.
- Dava şartı incelemesi, uyuşmazlığın dayanağı ve talep sonucuna göre yapılmalıdır.
Dava türü kadar talep sonucu da önemlidir
Tapu iptali ve tescil isteminin yanında bedel, alacak veya tazminat istenmesi, arabuluculuk değerlendirmesini değiştirebilir. Ek talebin hangi hukuki ilişkiden doğduğu ve ilgili kanun hükümlerine göre zorunlu arabuluculuk kapsamında bulunup bulunmadığı incelenmelidir. Taşınmaz talebinin yanına para talebi eklenmiş olması, tüm uyuşmazlığın kendiliğinden aynı usule tabi olduğu anlamına gelmez.
Talepler arasında hukuki veya fiilî bağlantı bulunması da değerlendirmede önem taşıyabilir. Dava şartının kapsamı belirlenirken istemlerin ayrı ayrı mı yoksa tek bir uyuşmazlığın parçaları olarak mı ileri sürüldüğü ve kanuni kapsamla ilişkisi açıklığa kavuşturulmalıdır.
- Dava dilekçesindeki talep sonucu açıkça ayrıştırılmalıdır.
- Birden fazla istem varsa her istemin tabi olduğu usul koşulu ayrıca değerlendirilmelidir.
Ticari tapu iptal ve tescil davalarında durum
Tarafların tacir olması veya uyuşmazlığın ticari bir ilişkiden kaynaklanması, tapu iptal ve tescil talebini otomatik olarak zorunlu arabuluculuğa tabi hâle getirmez. Ticari uyuşmazlıklarda zorunlu arabuluculuğun kapsamı, uyuşmazlığın niteliğine ve özellikle ileri sürülen talebin türüne göre belirlenir.
Bu çerçevede, yalnızca tapu kaydının iptali ve tescilini amaçlayan istem ile ticari ilişkiden doğan bir para alacağı ya da tazminat talebi aynı şekilde değerlendirilmemelidir. Ticari tapu iptal ve tescil davasında dava şartı bulunup bulunmadığı; tarafların sıfatı, talebin konusu ve uyuşmazlığın dayanağı birlikte incelenerek belirlenmelidir. Salt “ticari dava” nitelemesiyle sonuca gidilmesi yeterli olmaz.
- Ticari sıfat, tek başına zorunlu arabuluculuk için yeterli değildir.
- Uyuşmazlığın ticari niteliği ile istenen hukuki sonuç birlikte ele alınmalıdır.
İhtiyari arabuluculuk ve taşınmaz sicili
Zorunlu olmaması, tarafların arabuluculuğa hiç başvuramayacağı anlamına gelmez. Taraflar, üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri uyuşmazlıkları çözmek amacıyla ihtiyari arabuluculuğu değerlendirebilir. Bu yol, özellikle tarafların uyuşmazlığı müzakere ederek sona erdirme iradesi bulunduğunda gündeme gelebilir.
Bununla birlikte, taşınmaz üzerindeki hakkın devri veya sicil kaydının değiştirilmesi söz konusuysa, anlaşmanın tek başına hangi sonucu doğuracağı varsayılmamalıdır. Anlaşmanın içeriği, uygulanabilirliği ve tapu sicilinde işlem yapılması için gerekli şekil koşulları ilgili kanun hükümlerine göre değerlendirilmelidir. Arabuluculuk görüşmesi, bu koşulları kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
- Arabuluculuk, tarafların anlaşma iradesine dayanır.
- Anlaşmanın tapu sicilinde sonuç doğurması için gerekli şekil ve uygulanabilirlik koşulları ayrıca incelenmelidir.
Dava öncesi usul incelemesinde dikkat edilecekler
Uygulamada öncelikle davacının hangi sicil kaydının neden hukuka aykırı olduğunu ileri sürdüğü ve mahkemeden tam olarak ne istediği belirlenmelidir. Ardından talebin ayni hakka mı, para alacağına mı, tazminata mı ilişkin olduğu; birlikte ileri sürülen istemlerin bağımsız niteliği ve taraflar arasındaki ilişkinin hukuki kaynağı incelenmelidir.
Zorunlu arabuluculuk koşulu bulunduğu sonucuna varılırsa, başvuru ve son tutanağa ilişkin usul gerekleri dava öncesinde yerine getirilmelidir. Dava şartı kapsamındaki bir uyuşmazlıkta bu sürecin atlanması usulî sonuç doğurabileceğinden, değerlendirme yalnızca dava başlığından hareketle yapılmamalıdır. Tereddüt hâlinde her bir istemin ilgili kanun hükümlerindeki kapsamı ayrı ayrı ele alınmalıdır.
- Dava dilekçesinde her bir istemin dayanağı ve sonucu açıkça gösterilmelidir.
- Zorunlu arabuluculuk incelemesi, dava açılmadan önce dosya bazında yapılmalıdır.
Bu sayfa yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Süre, madde ve usul bilgilerini güncel mevzuattan doğrulayın; somut olayınız için bir avukata danışın.
Sıkça sorulan sorular
Tapu iptal ve tescil davasında arabuluculuk zorunlu mu?
Genel olarak hayır. Tapu kaydının iptali ve tescil talebi, taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin olduğundan yalnızca taşınmazla ilgili olması zorunlu arabuluculuk sonucunu doğurmaz.
Ticari tapu iptal ve tescil davasında arabuluculuk zorunlu mu?
Uyuşmazlığın ticari nitelikte olması tek başına yeterli değildir. Talebin niteliği ve uyuşmazlığın ilgili kanun hükümlerine göre zorunlu arabuluculuk kapsamına girip girmediği ayrıca değerlendirilmelidir.
Tapu uyuşmazlığında ihtiyari arabuluculuğa başvurulabilir mi?
Taraflar, üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri uyuşmazlıklar bakımından gönüllü arabuluculuğu değerlendirebilir. Ancak anlaşmanın taşınmaz sicilinde sonuç doğurması için gerekli şekil ve uygulanabilirlik koşullarının ayrıca incelenmesi gerekir.
Tapu iptal ve tescil talebine para alacağı da eklenirse ne olur?
Dava dilekçesindeki talep sonucu ve uyuşmazlığın dayandığı ilişki belirleyicidir. Tapu iptali ve tescil istemine eklenen para alacağı veya tazminat talebi varsa, bu taleplerin zorunlu arabuluculuk kapsamına girip girmediği ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Zorunlu arabuluculuğa başvurmadan dava açılırsa ne olur?
Zorunlu arabuluculuk dava şartı olan bir uyuşmazlıkta, bu koşul yerine getirilmeden dava açılması usulî sonuç doğurabilir. Bu nedenle dava açılmadan önce talep türü ve uyuşmazlığın hukuki niteliği üzerinden kapsam incelemesi yapılmalıdır.