İstinaf ve Temyiz Nedir?

Son güncelleme: 12 Ekim 2026 · Hazırlayan: Saygılı Yarlıg AI

İstinaf ve temyiz, mahkeme kararlarının üst yargı mercilerince denetlenmesini sağlayan kanun yollarıdır. Amaçları ve inceleme kapsamları farklı olduğundan, doğru başvuru yolunu belirlemek için kararın niteliği ile uygulanacak usul hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Taslağı sıfırdan yazmak yerine Yarlıg AI ile dilekçe taslağı oluşturabilir, süresini süre hesaplama aracıyla kontrol edebilirsiniz.

İstinaf ve temyiz ne anlama gelir?

İstinaf, ilk derece mahkemesinin verdiği ve istinafa açık olan kararın üst mahkemece incelenmesini ifade eder. İnceleme, yalnızca hukuki kurallara uyulup uyulmadığıyla sınırlı kalmayabilir; olayların değerlendirilmesi ve delillerin ele alınışı da başvurunun kapsamına göre denetlenebilir.

Temyiz ise bir kararın daha üst yargı merciinde hukuka uygunluk yönünden incelenmesidir. Temyiz mercii, kural olarak uyuşmazlığı baştan görüp tüm delilleri yeniden değerlendiren bir mahkeme gibi çalışmaz. Her iki kanun yolunun da kullanılabilirliği ve sınırları kararın türüne göre değişir.

• İstinaf, ilk derece kararının yeniden ve daha geniş kapsamlı incelenmesini sağlayabilir.
• Temyiz, çoğunlukla kararın hukuka uygunluğunun denetlenmesine yöneliktir.
• Hangi kararların hangi yola açık olduğu ilgili kanun hükümlerine bağlıdır.

İstinaf incelemesinin kapsamı

İstinafta üst mahkeme, ilk derece yargılamasının sonucunu ve bu sonuca nasıl ulaşıldığını inceler. Dosyadaki maddi vakıaların doğru belirlenip belirlenmediği, delillerin değerlendirilmesinde sorun bulunup bulunmadığı ve hukuki nitelendirmenin isabeti gündeme gelebilir. İncelemenin dosya üzerinden mi yoksa duruşma yapılarak mı yürütüleceği, uyuşmazlığın özellikleri ve ilgili usul kuralları çerçevesinde belirlenir.

Başvuru dilekçesinde hangi tespit veya değerlendirmeye neden itiraz edildiğinin açıkça gösterilmesi önem taşır. Soyut biçimde kararın hatalı olduğunu ileri sürmek yerine, itirazın dosyadaki bilgi ve belgelerle bağlantısı kurulmalıdır. Yeni iddia ve delillerin ileri sürülmesi konusunda da sınırlamalar bulunabileceği göz önünde tutulmalıdır.

• Olay ve delil değerlendirmesindeki itirazlar somutlaştırılmalıdır.
• Usul kurallarına veya maddi hukuka ilişkin iddialar ayrı ayrı açıklanmalıdır.

Temyiz incelemesinin kapsamı

Temyiz incelemesinde, kararın hukuka uygun kurulup kurulmadığı ve yargılama sürecinde sonuca etkili bir usul hatası bulunup bulunmadığı değerlendirilir. Maddi hukukun yanlış uygulanması, kararın gerekçesiyle hüküm sonucu arasında uyumsuzluk bulunması veya usul güvencelerinin ihlali, somut dosyanın koşullarına göre temyiz nedeni olarak ileri sürülebilir.

Temyiz merciinin görevi, kural olarak tanıkları ve diğer delilleri baştan değerlendirerek yeni bir vakıa yargılaması yapmak değildir. Bu nedenle başvuru, kararın gerekçesine ve ilgili hukuki soruna odaklanmalıdır. İncelemenin sınırları ve verilebilecek kararlar, başvurunun tabi olduğu kanun hükümlerine göre şekillenir.

• Temyiz nedenleri karardaki hukuki veya usule ilişkin hata iddialarıyla ilişkilendirilmelidir.
• İnceleme, uyuşmazlığın tüm yönleriyle yeniden görülmesi anlamına gelmez.

Temyiz ve istinaf farkı

İki kanun yolu arasındaki temel fark, incelemenin kapsamı ve işlevindedir. İstinaf, ilk derece kararını olay ve hukuk yönlerinden daha kapsamlı biçimde denetleyebilir. Temyiz ise ağırlıklı olarak kararın hukuki denetimini yapar ve çoğunlukla istinaf incelemesinden geçmiş kararlar hakkında gündeme gelir. Bununla birlikte başvuru yollarının sırası ve hangi kararların incelemeye açık olduğu her yargılama türünde aynı olmayabilir.

Bu ayrım, dilekçenin nasıl kurulacağını da etkiler. İstinafta vakıa ve delil değerlendirmesine yönelik itirazlar önem kazanabilirken, temyizde hukuki hata iddialarının açık ve kararın ilgili bölümleriyle bağlantılı biçimde sunulması gerekir. Başvurunun adı kadar, ileri sürülen nedenlerin doğru kanun yolunun inceleme sınırlarına uygun olması da önemlidir.

Başvuru hazırlığında dikkat edilecek noktalar

Başvuru hazırlanmadan önce kararın hangi kanun yoluna tabi olduğu, kararın kesin nitelik taşıyıp taşımadığı ve başvuruyu inceleyecek merci belirlenmelidir. Süre ve başlangıç anı, kararın türüne ve uygulanacak usule göre değişebileceğinden genel bir süre varsayımıyla hareket edilmemelidir. Tebliğ işlemi ile dosyadaki kayıtların kontrolü bu açıdan önemlidir.

Dilekçede kararın hangi bölümlerine itiraz edildiği, hata iddiasının nedenleri ve talep edilen sonuç açıkça ortaya konulmalıdır. Dosya kapsamındaki deliller ve önceki beyanlarla çelişki yaratılmaması; vakıa itirazları ile hukuki itirazların ayrıştırılması değerlendirmeyi kolaylaştırır. Usule ilişkin eksikliklerin başvurunun incelenmesini etkileyebileceği de dikkate alınmalıdır.

• Kararın kanun yolu bildirimi ve başvuruya elverişliliği kontrol edilmelidir.
• Tebliğ tarihi, başvuru süresi ve başvurunun yapılacağı merci doğrulanmalıdır.
• Dilekçede sonuç talebi ile başvuru nedenleri tutarlı olmalıdır.

Kararın kesinleşmesi ve dosya stratejisi

Kanun yoluna başvurulması, kararın kesinleşme ve uygulanma sürecini etkileyebilir; bu etkinin kapsamı kararın türüne ve ilgili usul hükümlerine bağlıdır. Başvuru yapılmış olmasının her durumda kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurduğu varsayılmamalıdır. Dosyanın özelliklerine göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekir.

Avukat açısından başvuru stratejisi, müvekkilin hedefiyle sınırlı kalmayıp olası usuli ve maddi sonuçları da kapsamalıdır. İstinaf veya temyiz nedenleri dosya içeriğine dayandırılmalı, başvuru yolu ve talep edilen sonuç birbiriyle uyumlu kurulmalıdır. Somut olayda tereddüt bulunan noktalar ilgili kanun hükümleri üzerinden ayrıca doğrulanmalıdır.

Bu sayfa yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Süre, madde ve usul bilgilerini güncel mevzuattan doğrulayın; somut olayınız için bir avukata danışın.

Sıkça sorulan sorular