Arabuluculuk Kanunu: Temel Bilgiler

Son güncelleme: 2 Kasım 2026 · Hazırlayan: Saygılı Yarlıg AI

Arabuluculuk, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebildiği uyuşmazlıklarda tarafsız bir üçüncü kişi yardımıyla müzakere edilmesine dayanan bir alternatif uyuşmazlık çözüm yoludur. Bu sayfa, Arabuluculuk Kanunu'nun temel çerçevesini, ilgili mevzuatı ve dava şartı arabuluculuğa ilişkin usulü avukatların pratik ihtiyaçları gözeterek özetler. Amaç, kanun metninin yerine geçmek değil; dosya üzerinde çalışırken hangi soruların sorulması gerektiğini göstermektir.

Taslağı sıfırdan yazmak yerine Yarlıg AI ile dilekçe taslağı oluşturabilir, süresini süre hesaplama aracıyla kontrol edebilirsiniz.

Kanunun amacı ve uygulama alanı

Arabuluculuk Kanunu, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebildiği uyuşmazlıklarda arabuluculuk faaliyetinin çerçevesini, arabulucuların hak ve yükümlülüklerini ve sürecin temel ilkelerini düzenler. Kanun hem ihtiyari arabuluculuğu hem de kendi içinde ve ilgili diğer kanunlarda öngörülen hâllerde dava şartı olarak arabuluculuğu kapsar.

Kapsam belirlenirken iki ölçüt öne çıkar: uyuşmazlığın tarafların tasarrufuna açık olması ve mevzuatta o uyuşmazlık türü için özel bir usul öngörülmüş olup olmaması. Kamu düzenine ilişkin ve tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği uyuşmazlıklar kural olarak arabuluculuğa elverişli değildir.

• İhtiyari arabuluculuk: tarafların dava açmadan önce veya dava sırasında anlaşarak başvurduğu yol.
• Dava şartı arabuluculuk: ilgili kanunlarda açıkça öngörülen uyuşmazlık türlerinde dava açmadan önce başvurunun zorunlu olduğu yol.
• Yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklar bakımından uygulanabilirlik ayrıca değerlendirilmelidir.

Arabuluculuk Kanunu mevzuatı: kanun, yönetmelik ve tamamlayıcı düzenlemeler

Arabuluculuk Kanunu mevzuatı tek bir metinden oluşmaz. Kanunun kendisi çerçeveyi çizerken, uygulamaya ilişkin ayrıntılar arabuluculuk yönetmeliğinde ve ilgili diğer kanunlardaki özel hükümlerde yer alır. Bu nedenle bir dosyada önce uyuşmazlığın türü, ardından o tür için geçerli özel hükümler belirlenmelidir.

Mevzuat taraması yapılırken metinlerin yürürlükteki güncel hâllerinin esas alınması gerekir; değişiklikler madde içeriklerini ve geçiş hükümlerini etkileyebilir. Özellikle dava şartına ilişkin hükümlerde, dava tarihine göre hangi metnin uygulanacağı ayrıca sorgulanmalıdır.

• Kanun: arabuluculuğun temel ilkeleri, arabulucunun statüsü ve usul.
• Yönetmelik: sicil, eğitim, başvuru, ücret ve işleyişe ilişkin ayrıntılar.
• İlgili diğer kanunlar: dava şartı öngören ve özel usul getiren hükümler.
• Tamamlayıcı idari düzenlemeler ve mesleki etik ilkeler.

Dava şartı arabuluculuk ve 18/A düzenlemesi

Arama sonuçlarında en sık karşılaşılan başlıklardan biri 18/A düzenlemesidir. Bu hüküm, kanunda dava şartı olarak öngörülen uyuşmazlıklarda arabuluculuğa başvurunun nasıl yapılacağını, arabulucunun nasıl görevlendirileceğini ve faaliyetin nasıl yürütüleceğini usul bakımından ele alır. Dava açılırken arabuluculuk faaliyetinin yapıldığının belgelenmesi, dava şartının yerine getirildiğini göstermek bakımından önemlidir.

Dava şartı yerine getirilmeden açılan davada mahkemenin hangi sonuca ulaşacağı ilgili kanun hükümlerine göre belirlenir. Sürelerin işlemesi, zamanaşımı ve hak düşürücü süreler bakımından doğan sonuçlar da yine ilgili kanun hükümlerine göre değerlendirilir; bu nedenle başvuru tarihinin ve son tutanağın dosyada titizlikle takibi gerekir.

• Başvuru, yetkili arabuluculuk mercii aracılığıyla yapılır; taraf ve uyuşmazlık bilgileri eksiksiz gösterilmelidir.
• Süreç sonunda anlaşma sağlanamazsa düzenlenen son tutanak dava dilekçesine eklenir.
• Dava şartının eksikliği, yargılamanın her aşamasında mahkemece re'sen gözetilebilir.

18/B ve 18. madde: hükümlerin birlikte okunması

Uygulamada 18, 18/A ve 18/B hükümleri çoğu zaman birlikte anılır. Bu hükümler, dava şartı arabuluculuğun usulünü bir bütün hâlinde düzenler; hangi hükmün somut olaya uygulanacağı uyuşmazlığın türüne, dava tarihine ve mevzuatın o tarihteki metnine göre değişebilir. Bu nedenle başlık bazlı okuma yerine, hükümlerin sistematiği içinde değerlendirme yapılması daha güvenilir sonuç verir.

Alt düzenlemelerin içeriği zaman içinde değiştirilebildiğinden, dilekçe ve mütalaa hazırlanırken madde metinlerinin yürürlükteki güncel hâlinden doğrulanması gerekir. Geçiş hükümleri, devam eden süreçlerde farklı sonuçlar doğurabilir.

• Somut olayda önce uygulanacak usul, sonra o usulün alt düzenlemeleri belirlenmelidir.
• Dava şartına ilişkin itirazların hangi aşamada ileri sürülebileceği ilgili kanun hükümlerine göre değerlendirilir.
• Farklı kanunlarda yer alan dava şartı hükümleri kendi özel metinleri içinde okunmalıdır.

Sürecin işleyişi ve avukatın konumu

Süreç, uyuşmazlığın ve tarafların belirlenmesiyle başlar; arabulucu taraflarla ayrı ayrı ve birlikte görüşmeler yapabilir. Tarafların vekil aracılığıyla temsili esastır ve vekilin sürece katılımı, müzakere zemininin hukuki sınırlar içinde kalmasını sağlar. Gizlilik, sürecin temel ilkelerinden biridir; arabuluculuk faaliyeti sırasında ileri sürülen beyan ve belgelerin sonraki yargılamada delil olarak kullanılamaması kuralı, müzakereyi kolaylaştırır.

Vekil olarak dosya alınırken vekâletnamenin kapsamı, sulh ve feragat yetkisinin bulunup bulunmadığı ve müvekkilin anlaşma koşullarına ilişkin talimatı netleştirilmelidir. Sürelerin durması veya işlemesine ilişkin sonuçlar ilgili kanun hükümlerine göre değerlendirilir.

• İlk toplantı öncesinde uyuşmazlık kalemleri ve müzakere aralığı yazılı olarak belirlenmelidir.
• Anlaşma taslağında ifa zamanı, ödeme planı ve temerrüt sonuçları açık yazılmalıdır.
• Gizlilik ilkesi çerçevesinde paylaşılan bilgilerin sınırı dosya bazında planlanmalıdır.

Anlaşma belgesi ve sonuçları

Tarafların uzlaştığı hâllerde düzenlenen anlaşma belgesi, arabuluculuk sürecinin somut çıktısıdır. Belgenin taraflarca imzalanması ve kapsamının tereddüde yer bırakmayacak biçimde yazılması, sonraki uyuşmazlıkların önlenmesi bakımından belirleyicidir. Anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesi ilgili kanun hükümlerine göre talep edilir.

[DAVACI] ile [DAVALI] arasındaki uyuşmazlıkta düzenlenen belge örneğinde olduğu gibi, ifaya ilişkin hususların kalem kalem gösterilmesi, belgenin icra aşamasında yorum ihtiyacını azaltır.

• Belge, tarafların kimliği, uyuşmazlığın konusu ve anlaşma koşullarını içermelidir.
• Kısmi anlaşma hâlinde anlaşılamayan kalemler ayrıca gösterilmelidir.
• İcra edilebilirlik şerhi talebi, yetkili mercie usulüne uygun biçimde yapılmalıdır.

Uygulamada dikkat edilecek noktalar

Dava şartı arabuluculukta en sık sorun, başvurunun zamanında ve belgelenebilir biçimde yapıldığının ispatı ile son tutanağın dosyaya sunulmasında yaşanır. [MAHKEME] nezdinde açılacak davada dilekçeye eklenecek belgelerin baştan tamamlanması, usul itirazlarının önüne geçer.

Uyuşmazlığın türüne göre görevli ve yetkili merci değişebileceğinden, başvuru öncesinde kısa bir usul kontrolü yapılması yerinde olur. İhtiyari arabuluculukta ise tarafların iradesi ve sürecin dava üzerindeki etkisi ayrıca planlanmalıdır.

• Başvuru, görevlendirme ve toplantı tarihlerini gösteren kronoloji dosyada tutulmalıdır.
• Vekâletname ve yetki belgeleri süreç başlamadan kontrol edilmelidir.
• Anlaşma sağlanamaması hâlinde dava yoluna ilişkin süre ve zamanaşımı hesabı ilgili kanun hükümlerine göre yapılmalıdır.

Bu sayfa yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Süre, madde ve usul bilgilerini güncel mevzuattan doğrulayın; somut olayınız için bir avukata danışın.

Sıkça sorulan sorular